Safety Tool เครื่องมือประเมินอันตรายสำหรับ จป.

ที่มาของสูตรและตาราง

เครื่องมือทุกตัวคำนวณตามกฎหมายและเอกสารของหน่วยงานรัฐ ได้แก่ ประกาศกระทรวงแรงงาน และเอกสารของสถาบันส่งเสริมความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน (องค์การมหาชน) (สสปท.) เอกสารต้นทางทุกฉบับเปิดอ่านได้จากลิงก์ด้านล่าง ทุกผลลัพธ์แสดงวิธีทำทีละขั้นพร้อมเลขตารางหรือสมการที่ใช้ เพื่อให้ตรวจสอบย้อนกลับได้

ระดับความเสี่ยง กับ ระดับอันตราย

ผลของทุกเครื่องมือแสดงเป็น 2 ส่วนคู่กัน

เครื่องมือในเว็บนี้ใช้วิธีตามมาตรฐานสากลหรือวิธีที่หน่วยงานราชการยอมรับตามข้อ 7 จึงใช้ชื่อระดับของเครื่องมือเองลงช่องระดับอันตราย ไม่แปลงชื่อเข้าตารางที่ 4 ระดับใดต้องจัดทำแผน และต้องทำอะไร เป็นไปตามตารางของเครื่องมือ ผู้ประเมินระบุเกณฑ์ไว้ในข้อ 4 ของแบบ ปอ.1 ทบทวนด้วยตารางที่ 1 และ 2 ได้ ถ้าทบทวนแล้วได้ระดับปานกลางขึ้นไปตามตารางที่ 4 แต่เครื่องมือไม่ได้ให้ทำแผน ต้องจัดทำแผนพร้อมเหตุผล โดยคงชื่อระดับของเครื่องมือ การทบทวนไม่ลดระดับ REBA RULA RULA สำหรับผู้ใช้คอมพิวเตอร์ และท่าทางสถิต ไม่ได้คิดความถี่และระยะเวลาที่สัมผัส จึงต้องทบทวนโอกาสทุกรายการ ระบบเสนอระดับโอกาสจากความถี่และชั่วโมงที่ทำ (แนวทางของระบบ: ทุกวันรวมตั้งแต่ 2 ชั่วโมงต่อวัน = มาก ทุกวันไม่ถึง 2 ชั่วโมงหรือสัปดาห์ละ 1 ถึง 4 วัน = ปานกลาง ไม่ถึงสัปดาห์ละครั้ง = น้อย) ผู้ประเมินเปลี่ยนได้ ถ้าใช้หลายเครื่องมือกับงานเดียวกัน เครื่องมือใดให้ระดับที่ต้องทำแผน ให้จัดทำแผน และระบุทุกเครื่องมือในข้อ 4

งานยกวัสดุ NIOSH

เทียบน้ำหนักกับกฎหมาย:

ตัวคูณทุกตัวปัดเป็นทศนิยม 2 ตำแหน่งก่อนนำไปคูณต่อ เหมือนแบบคำนวณที่ใช้กันทั่วไป ถ้าความถี่ตกระหว่างแถวที่แถวถัดไปมีค่า FM เป็น 0 ระบบใช้ FM = 0 เพราะค่า 0 ในตารางหมายถึงเกินขีดจำกัดของช่วงเวลานั้น

REBA

ใช้วิธีต้นฉบับ คอและลำตัวบิดหรือเอียง +1 ครั้งเดียว ลำตัวเอนหลังเกิน 20 องศาได้ 3 แรงต่ำกว่า 5 กก. ได้ 0 และคะแนนกิจกรรมบวกได้ทุกข้อ ระดับอันตรายใช้ชื่อระดับความเสี่ยงของ REBA 5 ระดับ ตั้งแต่ปานกลาง (จำเป็นต้องดำเนินการ) ต้องจัดทำแผน ระดับต่ำ (อาจจำเป็นต้องดำเนินการ) ไม่เข้าแผน และต้องทบทวนการสัมผัสด้วยตารางที่ 1 และ 2 ทุกรายการ

RULA

  • McAtamney L, Corlett EN. RULA: a survey method for the investigation of work-related upper limb disorders. Applied Ergonomics 1993;24(2):91–99. doi:10.1016/0003-6870(93)90080-S
  • ประกาศกระทรวงแรงงาน 2567 ข้อ 6 (8) ระบุชื่อ RULA เป็นวิธีชี้บ่งอันตรายต่อสุขภาพ

ใช้วิธีต้นฉบับ ภาระงานของกล้ามเนื้อบวก 1 เมื่อค้างท่าเกิน 1 นาทีหรือทำซ้ำตั้งแต่ 4 ครั้งต่อนาที แรง 10 กก. ขึ้นไปเป็นครั้งคราวได้ 2 และแรงกระแทกได้ 3 ไม่ว่าน้ำหนักเท่าใด ระดับอันตรายใช้ระดับการดำเนินการ 4 ระดับของ RULA คะแนน 1–2 ยอมรับได้ 3–4 ตรวจสอบเพิ่มเติม 5–6 ปรับปรุงในเร็ว ๆ นี้ และ 7 ปรับปรุงทันที ตั้งแต่ระดับ 3 ต้องจัดทำแผน และต้องทบทวนการสัมผัสด้วยตารางที่ 1 และ 2 ทุกรายการ

RULA สำหรับผู้ใช้คอมพิวเตอร์

ใช้แบบประเมิน 14 ขั้นในคู่มือฝึกอบรมผู้ชำนาญการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน (ตาราง ข-4-34) ตาราง A B และ C ชุดเดียวกับ RULA ต้นฉบับ ภาระงานกล้ามเนื้อ: นั่งต่อเนื่องเกิน 2 ชั่วโมงต่อครั้ง = 1 ภาระงานทั่วไป: ใช้รวมไม่ถึง 4 ชั่วโมงต่อวัน = 0, 4–6 ชั่วโมง = 1, เกิน 6 ชั่วโมง = 2 บวกเข้าทั้งคะแนน ก และคะแนน ข ตาราง ข-4-34 พิมพ์การวางแขนบนโต๊ะหรือที่พักแขนเป็น +1 ระบบใช้ −1 ตามตาราง ข-4-32 และตัวอย่างที่ 4-10 ของคู่มือเล่มเดียวกัน ระดับอันตรายใช้ชื่อระดับของแบบประเมิน 1–2 ยอมรับได้ 3–4 ต่ำ 5–6 ปานกลาง และ 7 สูง ตั้งแต่ปานกลางต้องจัดทำแผน คะแนนนี้รวมเวลานั่งบางส่วนแล้ว แต่ยังต้องทบทวนการสัมผัสด้วยตารางที่ 1 และ 2 ทุกรายการ

ROSA สถานีงานคอมพิวเตอร์

  • Sonne M, Villalta DL, Andrews DM. Development and evaluation of an office ergonomic risk checklist: ROSA – Rapid office strain assessment. Applied Ergonomics 2012;43(1):98–108. doi:10.1016/j.apergo.2011.03.008

ใช้ปัจจัยเสี่ยงตามตารางที่ 1–2 และแบบประเมินในรูปที่ 1 และ 3 ของต้นฉบับ (รวมแสงสะท้อนบนจอ +1 ซึ่งอยู่ในรูปแต่ไม่อยู่ในตาราง) ตารางคะแนนตามรูปที่ 2 ตรวจกับแบบฟอร์ม ROSA ของ Cornell University ตรงทุกช่อง และคำนวณตัวอย่างตารางที่ 3 ได้ 7 ตรงต้นฉบับ คะแนนจอภาพรวมเวลาที่เกิน 7 ใช้คอลัมน์ 7 ผู้พัฒนากำหนดระดับการดำเนินการไว้จุดเดียว คือคะแนนตั้งแต่ 5 ต้องประเมินเพิ่มและพิจารณาปรับปรุงทันที ระดับอันตรายใช้ระดับการดำเนินการนี้ตรง ๆ คะแนนตั้งแต่ 5 ต้องจัดทำแผน คะแนนต่ำกว่า 5 ไม่เข้าแผน ROSA คิดเวลาใช้งานต่อวันแล้ว จึงทบทวนด้วยตารางที่ 1–2 ตามความเหมาะสม

ท่าทางสถิต

ผลของมาตรฐานมี 2 แบบ คือ ยอมรับได้ และไม่แนะนำ ระดับอันตรายใช้ผลนี้ตรง ๆ ผลไม่แนะนำต้องจัดทำแผนปรับปรุงท่าทาง มาตรฐานคิดเวลาค้างท่าแต่ไม่ได้คิดว่าทำบ่อยแค่ไหน จึงต้องทบทวนการสัมผัสด้วยตารางที่ 1 และ 2 ทุกรายการ ใช้หลักเดียวกันทั้งหน้าท่าทางสถิตและหน้าท่าทางงานคอมพิวเตอร์ กราฟระยะเวลาเป็นเส้นตรงตามภาพในมาตรฐาน ถ้าเวลาค้างท่ามากกว่าค่าบนเส้นได้ผลไม่แนะนำ

ท่าทางงานคอมพิวเตอร์

มาตรฐานงานคอมพิวเตอร์อธิบายดัชนีงานคอมพิวเตอร์ไว้เป็นหลักการ แต่ไม่ได้ให้สูตร น้ำหนักถ่วง และช่วงของ 5 ระดับ ระบบจึงไม่คำนวณดัชนี เกณฑ์หัวเข่าของคู่มือ 2566 (นั่ง 45–90° และสูงสุด 140°) ต่างจากมาตรฐาน (90–135°) ระบบตัดสินตามมาตรฐาน และแสดงจุดที่คู่มือให้ผลต่างเป็นหมายเหตุ

ความร้อน WBGT

ค่าเฉลี่ย WBGT ปัดทศนิยม 1 ตำแหน่งก่อนเทียบมาตรฐาน ตารางระดับความร้อนและระยะเวลาของ สสปท. เขียนเป็นเลขจำนวนเต็ม ระบบอ่านเป็นช่วงต่อกัน (ระดับ 4 = เท่ากับค่ามาตรฐาน ระดับ 5 = เกินค่ามาตรฐาน) และจัดระยะเวลาเกิน 90 ถึง 120 นาทีซึ่งไม่มีในตารางเป็นระดับ 4 ความรุนแรง (HER) ใช้ 4 เป็นค่าทั่วไป และใช้ 5 เมื่อมีปัจจัยเพิ่มความรุนแรงข้อใดข้อหนึ่ง เมทริกซ์ภาพที่ 2-7 ให้ 5 ระดับ ใช้ชื่อตาม สสปท. คือ 1 ยอมรับได้ 2 ต่ำ 3 ปานกลาง 4 สูง 5 สูงมาก ระดับ 3 ขึ้นไปต้องมีมาตรการควบคุมตามตารางที่ 2-27 จึงต้องจัดทำแผน ใช้หลักเดียวกันกับเสียงและแสง มาตรการตัวอย่าง 5 ขั้นจาก NIOSH (2016) Criteria for a Recommended Standard: Occupational Exposure to Heat and Hot Environments บทที่ 6 และตารางที่ 6-1 ร่วมกับหน้าที่ตามกฎกระทรวง 2559 ข้อ 3 และข้อ 12 (1) ข้อที่ตรงกับสภาพงาน เช่น ลูกจ้างใหม่ ทำงานคนเดียว หรือเกินมาตรฐาน จะเน้นสีให้ แนวทางของระบบ: WBGT เฉลี่ยเกินมาตรฐานจัดไม่ต่ำกว่าระดับสูง ทำงานต่ออย่างปลอดภัยไม่ได้จัดเป็นระดับสูงมาก และใช้ระดับที่สูงกว่า ใน ปอ.1 โอกาสคือระดับการสัมผัส ความรุนแรงคือ HER และผลคะแนนคือค่าจากเมทริกซ์

เสียงดัง TWA

ระดับการสัมผัสอ่านจาก % Dose (ตารางที่ 2-5 อ่านเป็นช่วงต่อกัน ระดับ 4 คือ 100 ถึง 200%) ความรุนแรงแปลงร้อยละการสูญเสียการได้ยินในตารางที่ 2-6 เป็น TWA ที่ตัดเศษตามตารางที่ 2-4 (ต่ำกว่า 75 = 1, 75 ถึง 80 = 2, เกิน 80 ถึงต่ำกว่า 85 = 3, 85 = 4, ตั้งแต่ 86 = 5) แล้วเปิดเมทริกซ์ภาพที่ 2-7 แนวทางของระบบ: ถ้า TWA เกิน 85 dBA แต่มีอุปกรณ์คุ้มครองความปลอดภัยส่วนบุคคลที่คำนวณแล้วเสียงในหูไม่เกินมาตรฐานและลูกจ้างสวมตลอดเวลา จัดไม่ต่ำกว่าระดับสูง ถ้าไม่มี สวมไม่สม่ำเสมอ หรือเกินเพดานตามข้อ 7 จัดเป็นระดับสูงมาก ใน ปอ.1 โอกาสคือระดับการสัมผัส ความรุนแรงคือ HER และผลคะแนนคือค่าจากเมทริกซ์

แสงสว่าง

ตารางที่ 2 ของประกาศถอดจากหน้า PDF จริง และเลือกตามช่วงลักซ์คู่กับตัวอย่างงาน เทียบกับค่าต่ำสุดของช่วง พื้นที่ทั่วไปเทียบทั้งค่าเฉลี่ยและจุดต่ำสุด โดยคิดคะแนนความเข้มแสงจากค่าเฉลี่ย ตารางที่ 2-8 ของ สสปท. เขียนร้อยละด้วยเครื่องหมายบวกลบ ระบบอ่านเป็นช่วงที่ต่ำกว่ามาตรฐาน (ไม่ต่ำกว่า = 1, ไม่เกิน 10% = 2, เกิน 10 ถึง 30% = 3, เกิน 30 ถึง 50% = 4, เกิน 50% = 5) ความรุนแรงใช้ 3 เป็นค่าทั่วไป และ 4 เมื่อมีอาการจนต้องรักษาหรือลาป่วย ระดับ 5 คืออุบัติเหตุ ให้ประเมินแยกเป็นรายการด้านความปลอดภัย แนวทางของระบบ: ต่ำกว่ามาตรฐานจัดไม่ต่ำกว่าระดับสูง ทำงานต่อไม่ได้จัดเป็นระดับสูงมาก แสงจ้าบันทึกเป็นอีกแถวจัดไม่ต่ำกว่าระดับสูง

สารเคมี

ประเมินทางสูดดม 2 ด้าน ผลเรื้อรังใช้ระยะเวลาสัมผัส (ขอบ 2 และ 4 ชั่วโมงใช้ระดับที่สูงกว่า) ผลเฉียบพลันใช้ความถี่ แล้วใช้ด้านที่ร้ายแรงกว่า ระดับอันตรายของสารใช้ค่าสูงสุดของรหัส H ในแต่ละด้าน รหัสทางผิวหนัง ตา และการกลืนไม่ใช้กับทางสูดดม H340 ซึ่งตารางพิมพ์ 4 ระบบใช้ 5 ค่าช่วงสั้นเกิน STEL หรือ C ด้านเฉียบพลันใช้ขนาดการสัมผัส 5 ไม่ลดขนาดการสัมผัสด้วย PPE ระดับใช้ชื่อตามตารางที่ 9 ของมาตรฐาน คือ 1 ความเสี่ยงที่ยอมรับได้ 2 ถึง 4 ความเสี่ยงที่ยอมรับไม่ได้ และ 5 ความเสี่ยงที่ไม่ยอมให้เกิดขึ้น ระดับ 2 ขึ้นไปต้องจัดทำแผน แนวทางของระบบ: เกินขีดจำกัดชนิดใดชนิดหนึ่งยกเป็นระดับ 4 ต้องหยุดงานยกเป็นระดับ 5 ถ้าได้สูงกว่าอยู่แล้วคงไว้ ใน ปอ.1 โอกาสคือระดับการสัมผัส ความรุนแรงคือระดับอันตรายของสาร และผลคะแนนคือ √(HR × ER) เลือกชื่อสารจากบัญชีแล้วระบบเติมขีดจำกัดตามประกาศให้ แก้เองได้ สารผสม: ระดับอันตรายใช้รหัส H ของผลิตภัณฑ์ (คู่มือภาคผนวก ข ข้อ 2) ขนาดการสัมผัสใช้องค์ประกอบที่ได้ร้อยละของขีดจำกัดสูงสุด (แนวทางของระบบ) ผลรวมแบบบวกรวมของ ACGIH แสดงเป็นข้อมูลประกอบ ทางผิวหนัง: ขนาดการสัมผัสจากการคงอยู่ของสารกับการดูดซึม (มาตรฐานตารางที่ 6) ใช้รหัสทางผิวหนังและตากับความถี่ ผลเรื้อรังกับระยะเวลา

เมทริกซ์ระดับอันตราย

คะแนนความเป็นอันตรายเท่ากับโอกาส (ตารางที่ 1) คูณความรุนแรง (ตารางที่ 2) ตามตารางที่ 3 แล้วจัดระดับตามตารางที่ 4 ตารางที่ 3 วางแถวเป็นโอกาส คอลัมน์เป็นความรุนแรงตามต้นฉบับ แนวทางของระบบ: ไม่เป็นไปตามข้อกำหนดกฎหมายที่ป้องกันอันตรายโดยตรง จัดไม่ต่ำกว่าระดับสูง กฎหมายห้ามทำงานหรือห้ามใช้ หรือทำงานต่ออย่างปลอดภัยไม่ได้ จัดเป็นระดับสูงมาก ตาราง ปอ.1 ที่เพิ่มไว้เก็บในเบราว์เซอร์ของผู้ใช้เท่านั้น

เช็กลิสต์ตามกฎหมาย

เป็นการชี้บ่งอันตรายด้วยวิธีตรวจสอบตามรายการ ข้อ 6 (2) ของประกาศกระทรวงแรงงาน 2567 ผลการตรวจ ใช่ ไม่ใช่ ไม่เกี่ยวข้อง และร้อยละความสอดคล้อง เท่ากับจำนวนข้อที่ใช่หารด้วยจำนวนข้อทั้งหมดที่หักข้อไม่เกี่ยวข้องแล้ว ตามคู่มือฝึกอบรมของกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน ข้อความในรายการย่อจากตัวบท กดดูตัวบทเต็มและหน้าใน PDF ได้ทุกข้อ แนวทางของระบบ: ข้อที่ไม่เป็นไปตามกฎหมายลงแบบ ปอ.1 ข้อละแถว ข้อที่ป้องกันอันตรายโดยตรงจัดไม่ต่ำกว่าระดับสูง ข้อเชิงเอกสารและการรับรองวิเคราะห์ตามเมทริกซ์ปกติ คู่มือฝึกอบรมของกรมฯ ระบุว่าข้อกฎหมายไม่จำเป็นต้องประเมินระดับหรือลงแบบ ปอ.1 ผู้ใช้เลือกได้ว่าจะส่งหรือไม่

ความเครียด SPST-20

20 ข้อ ข้อละ 1–5 ข้อที่ไม่ได้เกิดขึ้นไม่นับคะแนน รวม 0–100 แปลผล 0–23 น้อย 24–41 ปานกลาง 42–61 สูง 62 ขึ้นไป รุนแรง เป็นการคัดกรองตนเอง ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่ระดับอันตรายในแบบ ปอ.1 หน้านี้ไม่เก็บคำตอบแม้ในเบราว์เซอร์

แบบตรวจปัจจัยเสี่ยงจิตสังคม

  • คู่มือฝึกอบรมผู้ชำนาญการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน บท 2-ข-5 แบบตรวจสอบปัจจัยเสี่ยงด้านจิตสังคม
  • International Labour Office. Stress Prevention at Work Checkpoints. Geneva: ILO; 2012 (PDF)

50 ข้อ 10 หมวด ใช้ถ้อยคำไทยตามคู่มือ เทียบกับต้นฉบับทีละข้อแล้ว ปรับถ้อยคำ 13 ข้อที่ความหมายคลาดจากต้นฉบับ (ข้อ 10 และ 35 ความหมายผิด อีก 11 ข้อตกคำบางส่วน) ชื่อหมวดคงตามคู่มือ และเพิ่มคำอธิบายให้ 4 หมวด ตอบไม่หรือใช่ แล้วเลือกข้อที่ตอบใช่บางข้อเป็นเร่งด่วน ไม่มีคะแนนและไม่มีระดับ ข้อที่ตอบใช่ลงแบบ ปอ.1 ได้ โดยจัดระดับด้วยตารางที่ 1 ถึง 4 ท้ายประกาศ วิธีชี้บ่งคือข้อ 6 (2) หน้านี้ตรวจระดับองค์กร ต่างจาก SPST-20 ที่วัดความเครียดรายบุคคล

ข้อจำกัด

ผลคำนวณเป็นข้อมูลประกอบการพิจารณาของผู้ประเมิน ไม่ใช่คำรับรองผล ความถูกต้องขึ้นกับค่าที่วัดและกรอก ค่าที่กรอกเก็บไว้ในเบราว์เซอร์ของผู้ใช้เท่านั้น ไม่ส่งออกไปที่ใด